Ο ιός τσικουνγκούνια (CHIKV), απομονωμένος πρώτη φορά στην Τανζανία το 1952, ανήκει στην οικογένεια Togaviridae και αποτελεί σημαντική δημόσια απειλή σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές. Το όνομά του, προερχόμενο από τη γλώσσα Κιμακόντε, μεταφράζεται ως “αυτός που κυρτώνει” – αναφορά στον χαρακτηριστικό πόνο που προκαλεί στρεβλώσεις στη στάση των ασθενών. Η κύρια διασπορά του πραγματοποιείται μέσω τσιμπημάτων μολυσμένων θηλυκών κουνουπιών Aedes, ιδίως του Aedes albopictus (ασιατικό κουνούπι-τίγρης) και Aedes aegypti, με δραστηριότητα κατά τις ημερήσιες ώρες.
ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ
Ιός Τσικουνγκούνια
Μετά την επώαση (3-7 ημέρες), οι ασθενείς παρουσιάζουν αιφνίδιο υψηλό πυρετό (>39°C), συνοδευόμενο από δυνατό πόνο στις αρθρώσεις που συχνά επηρεάζει τα χέρια και τα πόδια. Το 40-80% αναπτύσσει εξανθήματα και οφθαλμική φλεγμονή, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις παρατηρούνται νευρολογικές ή καρδιακές επιπλοκές. Το διακριτικό στοιχείο είναι η τάση για χρόνιους ρευματοειδείς πόνους: περίπου το 30% των ασθενών αντιμετωπίζει αρθρίτιδες που επιμένουν για μήνες ή έτη, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ή άτομα με ιστορικό ρευματολογικών παθήσεων. Παρά το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό θνησιμότητας (<0.1%), η μακροχρόνια μείωση κινητικότητας επιβαρύνει σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Ο Ιός Τσικουνγκούνια στην Κίνα (2025)
Η επαρχία Γκουανγκντόνγκ αντιμετωπίζει ιστορική έξαρση με πάνω από 8.000 επιβεβαιωμένα κρούσματα μόνο τον Ιούλιο. Το επίκεντρο είναι η πόλη Φοσάν, όπου καταγράφηκαν 3.000 νέα κρούσματα την τελευταία εβδομάδα, αναγκάζοντας τις αρχές σε πρωτοφανείς παρεμβάσεις. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η απολύμανση με drones, η εγκατάσταση 5.000 ψαριών που τρέφονται με προνύμφες κουνουπιών σε λίμνες, και η υποχρεωτική απομόνωση ασθενών σε κλινικές με κουνουπιέρες το ελάχιστο για 7 ημέρες. Οι καυτές συνθήκες και οι συχνές καταιγίδες δημιούργησαν ιδανικά περιβάλλοντα για την αναπαραγωγή των κουνουπιών, ενώ η αστυφιλία διευκόλυνε τη διάδοση σε 12 πόλεις της επαρχίας, με εισαγόμενα κρούσματα στο Χονγκ Κονγκ και Μακάο.
Πως μεταδίδεται
- Κύρια πηγή: Τσιμπήματα μολυσμένων θηλυκών κουνουπιών κατά τη διάρκεια της ημέρας.
- Παράπλευρες οδοί: Μετάγγιση αίματος ή έκθεση σε μολυσμένα αίματα. Ο Ιός Τσικουνγκούνια ΔΕΝ μεταδίδεται μέσω αναπνοής ή αναπνευστικών σταγονιδίων κατά το φτάρνισμα.
- Ζωικοί φορείς: Πτηνά και τρωκτικά μπορούν να φιλοξενούν τον ιό, αλλά η ανθρώπινη μετάδοση εξαρτάται από τα κουνούπια.
ΔΕΝ προκαλεί μετάδοση
- Αέρας (εξαρτημένος σε σταγονίδια, π.χ. βήχας, φτέρνισμα).
- Άμεση φυσική επαφή (αγκάλιασμα, χειραψία, κοινή χρήση αντικειμένων).
- Σπονδυλόζωα (π.χ. ψύλλοι, τσιμπούρια).
Ο ιός τσικουνγκούνια αναπτύσσεται στους ιστούς των κουνουπιών (σάλια, σιελογόνους αδένες) και εισέρχεται στον άνθρωπο άμεσα στο αίμα μέσω του τσιμπήματος. Δεν προσκολλάται στον αναπνευστικό επιθήλιο, ούτε αναπτύσσεται σε πνευμονικά κύτταρα, γι’ αυτό αδυνατεί να διαδοθεί αερογενώς.
Η αντιμετώπιση παγκοσμίως
Η απουσία ειδικού αντιιικού ή εμβολίου (σε κλινική χρήση στην Κίνα) μετατρέπει την πρόληψη σε πολύ σημαντικό όπλο. Παγκοσμίως ενισχύονται τα προγράμματα εποπτείας φορέων, με έμφαση στην εξάλειψη στάσιμων υδάτων (καθώς εκεί γεννούν τα αυγά τους) – μέτρο που στην Γκουανγκντόνγκ συνοδεύεται από πρόστιμο 10.000 γιουάν (1.400 δολάρια) για όποιον δεν τηρεί τα μέτρα. Παράλληλα, η βιολογική καταπολέμηση αναπτύσσεται με απελευθέρωση στείρων αρσενικών κουνουπιών ή θηρευτικών ειδών (Toxorhynchites). Η θεραπεία παραμένει συμπτωματική (παρακεταμόλη), αποφεύγοντας μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη λόγω κινδύνου αιμορραγιών. Ενώ η WHO (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) παρακολουθεί την εξέλιξη δύο εμβολίων (εγκρίθηκαν στις ΗΠΑ το 2023), η ελλειπής κλινική μελέτη καθιστά τη μαζική χρήση τους πρόωρη.
Πέραν της κινεζικής κρίσης, ενδημικές εκδηλώσεις καταγράφονται σε Υποσαχάρια Αφρική, Νοτιοανατολική Ασία και Βόρεια Βραζιλία, με συνολικά περίπου 240.000 κρούσματα παγκοσμίως φέτος. Στην Ευρώπη, ενώ η μεσόγειος ζώνη θεωρείται ευάλωτη, τα κρούσματα περιορίζονται σε ταξιδιώτες – όπως τα 6 που αναφέρθηκαν στην Ελλάδα (2013-14). Η κλιματική αλλαγή όμως διευρύνει σταδιακά τη γεωγραφική κατανομή των Aedes, αυξάνοντας τον κίνδυνο τοπικών εξάρσεων σε νέες περιοχές.
Σε αντίθεση με τον Δάγκειο πυρετό (υψηλή θνησιμότητα, αιμορραγικά φαινόμενα) και τον Ζίκα (ήπια συμπτώματα, κίνδυνος εμβρυοπαθειών), η τσικουνγκούνια ξεχωρίζει για τα χρόνια ρευματολογικά προβλήματα. Αυτή η ιδιαιτερότητα, σε συνδυασμό με την έλλειψη εμβολιασμού σε πολλές χώρες, την κάνει πολύ ιδιαίτερα υπόθεση για τη δημόσια υγεία, μακροπρόθεσμα.
Η τρέχουσα επιδημία στην Κίνα αποτελεί προειδοποιητικό σήμα για την επιταχυνόμενη διάδοση ιών σε βιοκλιματικά μεταβαλλόμενες ζώνες. Παρά την τεχνολογική καινοτομία (drones, γενετικά τροποποιημένα κουνούπια), η αποτελεσματικότητα βασίζεται κυρίως στην κοινωνική ευαισθητοποίηση και την έγκαιρη ανίχνευση. Η διεθνής επιστημονική κοινότητα επισημαίνει την ανάγκη για: α) επιταχυνόμενες κλινικές δοκιμές εμβολίων, β) ενιαία συστήματα επιδημιολογικής εποπτείας, και γ) στρατηγικές προσαρμογής στις κλιματικές αλλαγές.
